Kopalnia chalcedonitów Inowłódz

Kolejnym ciekawym obiektem, który warto odwiedzić  jest wielkopowierzchniowa kopalnia odkrywkowa jurajskich chalcedonitów, znajdująca się koło miejscowości Inowłódz. Kopalnia jest w dalszym ciągu czynna i zarządzana  przez firmę prywatną  Mikrosil Sp. z o.o., więc nie da się do niej wejść, ale można ją obejść od strony sąsiadującego lasu, a z góry jest doskonały widok na całe wyrobisko.

Fot. Widok na wyrobisko z drogi dojazdowej (fot. Barbara Raszewska)


Jest to kamieniołom  chalcedonitu górnojurajskiego.  Jest to jedyna kopalina w tym złożu i występuje  w postaci trzech pokładów.  Eksploatowane warstwy chalcedonitów występują w obrębie słabozwięzłych iłów, mułków i piasków (Ratajczak, Wyszomorski, 1991). Teofilów  jest miejscowością letniskowo  –  wypoczynkowo, malowniczo położoną wśród niezabudowanych terenów, nad samym brzegiem Pilicy. W miejscowości tej znajduje się kilka domów letniskowych i kempingów, skąd można zaplanować ciekawy spacer po kopalni.



Kopalnia w Inowłodzu składa się z dwóch wyrobisk, połączonych ze sobą.  Jedno, znajdujące się bliżej drogi ma wymiary ok. 300 x 400 m i   nadal  jest  eksploatowane. Na środku znajduje się niewielki staw, w którym woda ma kolor turkusowy. Ściany kamieniołomu mają ok. 20 m wysokości, a w ich obrębie znajdują się tutaj dwa poziomy eksploatacyjne, po 5 –  15  m wysokości.  Na ścianach widoczne jest uławicenie oraz różnice w kolorze skały , spowodowane występowaniem innych skał pomiędzy warstwami chalcedonitów.

Fot. Zalane wodą dno kopalni, w tle widoczne ściany wyrobiska i maszyny górnicze (fot. Barbara Raszewska)


Po prawej stronie wyrobiska znajduje się wysoka skarpa, na której usypana jest hałda, prawdopodobnie z nadkładu. Drugi, większy kamieniołom ma rozmiary ok. 600 x 300 m i również jest eksploatowane. Ściany w nim są nieco niższe niż w pierwszym. „Użytkownikiem złoża Teofilów jest kopalnia Inowłódz, należąca do spółki Mikrosil Sp. z o.o. Złoże eksploatowane jest wgłębnie, systemem ścianowym. Przeróbka materiału
polega na wielokrotnym kruszeniu i przesiewaniu zakończonym suszeniem, co umożliwia przygotowanie pozbawionego wilgoci materiału o odpowiednich frakcjach. Produktem końcowym jest piasek chalcedonitowy (…) oraz żwir…” (Michel, 2011).

Fot. Widok na dno kamieniołomu i jego północną ścianę (fot. Barbara Raszewska)



Przedmiotem eksploatacji kopalni jest  chalcedonit górnojurajski, zwana chalcedonitem spongiolitowym.
Zalicza się go do skał krzemionkowych. Jego skład mineralny stanowi  głównie krzemionka, pochodząca z gąbek i chalcedon. Powstała ona w skutek osadzania się żelu krzemionkowego w obrębie materiału wapienno  –  marglistego, w warunkach klimatu tropikalnego panującego tutaj w okresie jury.
Struktury oraz barwy chalcedonitów są zmienne. Na tej podstawie wydzielono wśród nich dwie odmiany: mlecznoniebieskawą i szarą (Ratajczak,  Wyszomorski, 1991).

Fot. Widok na hałdę znajdującą się pomiędzy wyrobiskami (fot. Barbara Raszewska)


Takie duże nagromadzenie czystej krzemionki, świadczy o występowaniu na tym  obszarze wapieni rafowych zbudowanych głównie z gąbek. Są to organizmy morskie, żyjące na dnie ciepłych i dobrze przewietrzonych zbiorników. Ich szkielet utworzony jest głównie z igieł i włókien. Igły   te  zbudowane są na ogół z krzemionki  (opalu, który na ogół przekrystalizowywuje w chalcedon)  lub węglanu wapnia (Beurlen, Lichter, 1997).
Przy dużym nagromadzeniu martwych gąbek, na niewielkiej głębokości zbiornika, węglan wapnia ulega rozpuszczeniu, a krzemionka w połączeniu  z  wodą tworzy  żel, który następnie  ulega rekrystalizacji  tworząc minerały kwarcu.  W wyniku procesów metamorficznych minerały kwarcu przechodzą w inną postać krystaliczną, zwaną chalcedonem. Nagromadzenie dużej ilości tego minerału tworzy skałę o nazwie chalcedonit.

Fot. Jedna z maszyn górniczych znajdująca się w południowej części kamieniołomu (fot. Barbara Raszewska)

Oprócz chalcedonu w złożu występują również w niewielkich il ościach: kwarc, opal, wodorotlenki żelaza, piryt, związki manganu oraz minerały ilaste (Michel, 2011).
W kamieniołomie można znaleźć liczne skamieniałości  gąbek, małży i ramienionogów. Zwykle są one zachowane w postaci odlewów.
Chalcedonit zalicza się do skał unikalnych. Występuje on w takim nagromadzeniu jedynie na tym obszarze, a eksploatowane  są one  jedynie ze złoża Teofilów.  Jest to skała o właściwościach wielosurowcowych. Obecnie kruszywo chalcedonitów jest wykorzystywany w drogownictwie, przy podbudowie dróg o ruchu lekkim i bardzo lekkim. Materiał pozyskiwany z tego złoża jest również przydatne jako surowiec do produkcji past i proszków do szorowania oraz płynów do mycia podwozi samochodowych. Innym wykorzystaniem  chalcedonitu  jest zastosowanie go  jako krzemionkowego wypełniacza do produkcji farb, lakierów, emalii, kitów i szpachlówek (Michel, 2011).
Odpadowe frakcje chalcedonitu są wartościowym surowcem wykorzystywanym do produkcji tworzywa używanego do filtracji wody. W ostatnich latach uznano go również za odpowiedni surowiec do zastosowania w technologii uzdatniania wody, oczyszczania ścieków. Wykazuje on dużą przydatność do oczyszczania wody ze związków żelaza(III), jest też bardzo dobrym nośnikiem tlenków manganu, jest zatem przydatny w procesie odmanganiania wody  (Michel, 2011).

Bibliografia:

Beurlen K., Lichter G., 1997, Skamieniałości – leksykon przyrodniczy, Świat Książki

Michel M., 2011,  Charakterystyka chalcedonitu ze złoża Teofilów pod kątem możliwości wykorzystania w technologii uzdatniania wody i oczyszczania ścieków, Gosp.  Sur. Min., tom 27, z. 1, str. 49 – 67, Polska Akademia Nauk, Kraków

Ratajczak T., Wyszomorski P., 1991, Charakterystyka mineralogiczno –  surowcowa chal-cedonitów spongliolitowych z Teofilowa nad Pilicą, Gosp. Sur. Min., tom 7, z. 1, str. 65 – 84, Wyd. CPPGSMiE PAN, Kraków

Raszewska B., 2012, Wybrane atrakcje geoturystyczne okolic Łodzi, praca dyplomowa, Łódź









Komentarze

Popularne posty z tego bloga

Kopalnia żelaza w Łęczycy.

Nieczynna żwirownia w Nowosolnej.